Anasayfa / Makalelerimiz / İstihkak Davası
Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesi, mülkiyet hakkının kapsamını ve malikin bu haktan doğan yetkilerini düzenlemektedir. Bu kapsamda, mülkiyet hakkına dayalı olarak genel olarak istihkak davası ile el atmanın önlenmesi davası gündeme gelebilir.
Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı, Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinde özel hukuk bakımından düzenlenmiştir. Buna göre malik, hukuk düzeninin sınırları içinde malını kullanma, ondan yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Aynı maddede, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği ve her türlü haksız el atmanın önlenmesini dava edebileceği belirtilmiştir.
İstihkak davası, zilyet olmayan malikin, malı haksız şekilde elinde bulunduran kişiye karşı açtığı ayni nitelikte bir dava olarak kabul edilir. Bu davadaki temel amaç, malikin mülkiyet hakkına dayanarak mal üzerindeki hâkimiyetini yeniden sağlamasıdır.
Taşınır mallarda istihkak davası ile malın zilyetliğinin geri alınması amaçlanırken, tapuya kayıtlı taşınmazlarda mülkiyet uyuşmazlıkları çoğu zaman tapu siciline ilişkin davalarla bağlantılı olarak değerlendirilir. Bu nedenle taşınır ve taşınmaz bakımından uygulanacak hukuki yol, malın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir.
İstihkak davası ile güdülen amaç, malikin mülkiyet hakkına dayanarak malın dolaysız zilyetliğine kavuşmasını sağlamaktır. Davanın konusu, malikin mülkiyet hakkının korunmasıdır. Bu nedenle istihkak davası, mülkiyet hakkına dayanan ayni hak davaları arasında yer alır.
İstihkak davalarında görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir. Bununla birlikte, uyuşmazlığın niteliğine göre farklı görev kuralları gündeme gelebilir. Örneğin, İcra ve İflas Kanunu’nun 96 ve devamı maddeleri kapsamında açılan istihkak davalarında görevli mahkeme İcra Hukuk Mahkemesi olabilir.
Ayrıca, tapu işlemine dayanak olan uyuşmazlığın idari bir işleme bağlı olduğu durumlarda, somut olayın niteliğine göre idari yargı ile adli yargı ayrımı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yetki, malın niteliğine göre değişebilir. Taşınır mallarda kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi; taşınmaz mallarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkili olur. Somut olayın özelliklerine göre yetki kurallarının ayrıca incelenmesi gerekir.
İstihkak davaları ayni hakka dayalı davalar arasında yer aldığından, genel olarak zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi olmaksızın değerlendirilir. Bununla birlikte her somut olayın kendi hukuki çerçevesi içinde ayrıca incelenmesi gerekir.
Harç ve yargılama giderleri ise davanın niteliğine, dava değerine ve ilgili yılın yürürlükteki tarifesine göre belirlenir. Bu nedenle harç ve masraf hesabı, dosyanın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu sayfada yer alan açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. İstihkak davasına ilişkin her uyuşmazlık; malın niteliği, zilyetlik durumu, tapu veya kayıt yapısı, yargı yolu ve somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
