Anasayfa / Çalışma Alanları / Lojistik Hukuku ve CMR Hukuku
Uluslararası ve ulusal ticaret faaliyetlerinde malların kara, deniz ve hava yoluyla taşınması, çeşitli hukuki ilişkileri ve yükümlülükleri beraberinde getirir. Taşıma sürecinde gönderici, taşıyıcı, alıcı, sigortacı ve diğer ilgili kişiler arasında ortaya çıkan hak ve yükümlülükler; taşıma hukuku, ticaret hukuku ve ilgili uluslararası düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilir.
Taşıma faaliyetlerinin düzenli ve hukuka uygun şekilde yürütülmesi, sevkiyat belgeleri, sözleşmeler, teslim süreçleri, hasar, kayıp, gecikme ve sorumluluk meseleleri bakımından önem taşır. Bu nedenle lojistik ve taşıma faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıklar, somut olayın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir.
Lojistik ve taşıma hukuku; malların bir yerden başka bir yere taşınmasına ilişkin sözleşmeleri, tarafların sorumluluklarını, teslim süreçlerini, taşıma belgelerini ve taşımadan doğan uyuşmazlıkları konu alan hukuk alanıdır.
Bu kapsamda kara yolu, deniz yolu ve hava yolu ile yapılan taşımalar farklı mevzuat ve kurallara tabi olabilir. Taşımanın türüne, tarafların konumuna ve sözleşme içeriğine göre uygulanacak hükümler değişebilir.
CMR, uluslararası kara yolu ile eşya taşınmasına ilişkin kuralları düzenleyen bir uluslararası sözleşme olarak uygulamada önem taşır. Özellikle uluslararası kara taşımalarında taşıyıcının sorumluluğu, taşıma belgesi, teslim, hasar, kayıp ve gecikme gibi konular bakımından CMR hükümleri gündeme gelebilir.
CMR kapsamındaki bir uyuşmazlıkta, taşımaya ilişkin belgenin içeriği, taşımanın niteliği, tarafların sıfatı, teslim süreci ve meydana gelen zararın kapsamı önem taşır.
Taşıma ve lojistik ilişkilerinde birden fazla taraf yer alabilir. Bunlar somut olaya göre değişmekle birlikte genel olarak şunlardır:
Uyuşmazlığın çözümünde hangi tarafın hangi hukuki sıfatla süreçte yer aldığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Taşıma hukukuna ilişkin süreçlerde farklı uyuşmazlık türleri ortaya çıkabilir. Bunlara örnek olarak şunlar gösterilebilir:
Bu tür uyuşmazlıklarda, belge düzeni ve taşıma evrakı önem taşır. Taşıma senetleri, teslim kayıtları, irsaliyeler, hasar tespit belgeleri ve diğer ticari evraklar hukuki değerlendirme bakımından belirleyici olabilir.
Taşıma ve lojistik hukukuna ilişkin incelemelerde; taşıma sözleşmesi, sevkiyat belgeleri, teslim kayıtları, hasar belgeleri, yazışmalar ve diğer ticari evrak birlikte değerlendirilir. Uyuşmazlığın niteliğine göre tarafların sorumluluğu, uygulanacak hukuk, yetkili merci ve başvuru yolları ayrıca belirlenir.
Uluslararası taşımalarda, sözleşme hükümleri ile birlikte uygulanacak uluslararası düzenlemelerin de dikkate alınması gerekebilir.
Bu sayfada yer alan açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Taşıma ve CMR hukukuna ilişkin her işlem ve uyuşmazlık; taşımanın türü, sözleşme içeriği, belge düzeni, tarafların konumu ve somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Antalya Barosu (Sicil No: 6281) üyesi Avukat Enes Nergiz kuruculuğundaki Av. Enes Nergiz Hukuk ve Danışmanlık Bürosu; Alanya, Antalya, Manavgat, Kemer, Gazipaşa ve Türkiye genelinde Lojistik Hukuku ve CMR Hukuku kapsamındaki dava, icra, tahkim ve danışmanlık süreçlerini CMR Konvansiyonu (Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı) ve 6102 s. TTK (m. 850–893) ile güncel Yargıtay, Danıştay ve Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları ışığında yürütmektedir.
Görevli ve Yetkili Merciler: Asliye Ticaret Mahkemesi ve Uluslararası Tahkim.
| Dava / Hukuki İşlem Türü | Yasal Dayanak | Görevli Mahkeme / Kurum | Kritik Süre ve Usul Kuralı |
|---|---|---|---|
| Uluslararası Karayolu Taşımalarında Yükün Zıyaı ve Hasar Sorumluluğu | CMR Konvansiyonu m. 17 – 29 | Asliye Ticaret Mahkemesi | 1 yıllık özel zamanaşımı süresi (Ağır kusur/kast halinde 3 yıl - CMR m. 32) |
| Yurtiçi Eşya Taşıma Sözleşmeleri ve Taşıyıcının Sorumluluğu | 6102 s. TTK m. 850 – 893 | Asliye Ticaret Mahkemesi (Zorunlu Arabuluculuk) | Açık hasarda teslim anında, gizli hasarda teslimden itibaren 7 gün içinde bildirim şartı |
| Navlun Alacağı, Demoraj (Bekleme Ücreti) ve Hapis Hakkı | 6102 s. TTK m. 855, m. 891 & CMR | Asliye Ticaret Mahkemesi / İcra Dairesi | Taşıyıcının navlun ve masraflar için eşya üzerinde kanuni rehin/hapis hakkı |
| Taşıyıcı Sorumluluk (CMR) Sigortası ve Rücu Davaları | 6102 s. TTK m. 1472 & CMR | Asliye Ticaret Mahkemesi | Emtia nakliyat sigortacısının taşıyıcıya halefiyet yoluyla rücu talepleri |
Eşyanın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yerin iki farklı ülkede bulunması ve bu ülkelerden en az birinin CMR Konvansiyonuna taraf olması halinde, tarafların ikametgahı veya milliyeti ne olursa olsun karayoluyla yapılan ücretli eşya taşımalarına CMR hükümleri doğrudan uygulanır.
CMR m. 30 (ve TTK m. 889) uyarınca açıkça görülebilen hasar ve eksikliklerde eşyanın teslimi anında CMR sevk mektubuna şerh düşülmeli; dışarıdan fark edilemeyen gizli hasarlarda ise teslim tarihinden itibaren 7 gün içinde (pazar ve resmi tatiller hariç) yazılı çekince bildirilmelidir.
CMR m. 23 uyarınca taşıyıcının sorumluluğu brüt ağırlık üzerinden Özel Çekme Hakkı (SDR) ile sınırlandırılmıştır. Ancak CMR m. 29 uyarınca zararın taşıyıcının veya yardımcı kişilerinin kastından ya da kasta eşdeğer ağır kusurundan kaynaklandığı ispatlanırsa taşıyıcı sorumluluk sınırlarından yararlanamaz ve tam tazminat öder.
CMR m. 32 ve TTK m. 855 uyarınca taşıma sözleşmesinden doğan davalarda zamanaşımı süresi 1 yıl olup, kast veya ağır kusur halinde bu süre 3 yıla çıkar. Yazılı istem (reklamasyon) yapılması zamanaşımını durdurur.
